23 september 2021

'Evolutie of revolutie?'

Column Gabriëlle Verberne

Werkgeversvereniging WENB
Gabriëlle Verberne 765x300px

Bijna twee jaar geleden publiceerde commissie-Borstlap haar advies “In wat voor land willen wij werken?”. Het antwoord op de door het kabinet gestelde vraag - of de huidige wet- en regelgeving van werk bij de toekomstige arbeidsmarkt past luidt het niet verrassende antwoord: “nee”.

Er zijn fundamentele aanpassingen nodig: een nieuw ontwerp van werk. Bijna een jaar geleden informeerde de minister Koolmees de Tweede Kamer dat hij het uitwerken van de aanbevelingen van de commissie-Borstlap overlaat aan een nieuw kabinet.

Waar staan we nu met de hervormingen van de arbeidsmarkt? In juni presenteerde de SER haar ontwerpadvies voor de middellange termijn 2021-2025. Met als doel een nieuw kabinet richting mee te geven. Afgelopen zomer hebben de VVD en D’66 in hun discussiestuk voor de aanzet tot een regeerakkoord de hervorming van de arbeidsmarkt opgenomen. Gedacht wordt aan lastenverlaging op arbeid waardoor werkgevers werknemers eerder een vast contract zouden aanbieden dan nu het geval is. Uitzendwerk wordt alleen nog toegestaan voor tijdelijk werk en tegen gelijke arbeidsvoorwaarden. De introductie van een minimumloon per uur.

Zijn dit nou hervormingen passend bij een evolutie of wordt hiermee een revolutie aangekondigd? Betreft het een geleidelijke verandering of een radicale omslag? Aan het eind van deze column kom ik terug op de vraag evolutie of revolutie?

Twaalf jaar geleden las ik het manifest “Ontvoogde verhoudingen, kracht van mensen” van de Baliegroep, een onafhankelijke denktank van personen uit de wereld van werkgevers, werknemers en de publieke sector. Deze denktank ontwierp een ander stelsel van arbeidsverhoudingen met als uitgangspunt de kracht van het zelfstandige individu dat zich kan versterken via zelfgekozen collectiviteiten. Een nieuw sociaal contract tussen samenleving, arbeidsorganisaties en werkenden. Hierin staat participatie in brede zin centraal en zijn de verantwoordelijkheden van overheid, onderneming en (aankomende) werkenden helder. Een modern sociaal contract waarin een basispakket van inkomens-, zorg- en leerrechten wordt geformuleerd.

Een stelsel van arbeidsverhoudingen waarin werkenden zelfstandiger worden, mensen met beperkingen worden ingesloten en er voortdurend wordt geïnvesteerd in de ontwikkeling van alle werkenden. Het manifest werd niet gepresenteerd als blauwdruk, maar om ruimte te creëren om er in de praktijk mee te experimenteren. Een inspirerend manifest, dat helaas weinig opvolging heeft gekregen. Een van de redenen hiervoor is wellicht dat het niet is gelukt om de wet- en regelgeving aan te passen. Of zou in 2009 de tijd nog niet rijp zijn voor een nieuw sociaal contract. De contouren van het denkwerk van de Baliegroep zie je terug in het advies van de commissie-Borstlap.

De wetgeving loopt doorgaans achter op de maatschappelijke ontwikkelingen. Wachten we op de overheid of proberen we alvast zelf daar waar mogelijk een nieuw ontwerp van werk vorm te geven? Over het advies van de commissie-Borstlap wordt ook al lang gepraat, maar we zien nog niet veel resultaat. In deze eeuw zijn ook te weinig stappen gezet om het stelsel aan te passen aan de arbeidsmarkt van morgen. Dus er is ook geen evolutie gaande, daarvoor verandert er te weinig. Het demissionaire kabinet laat de hervormingen van de arbeidsmarkt over aan een nieuw kabinet, is de boodschap vandaag op Prinsjesdag. Fundamentele aanpassingen passen bij een radicale omslag, deze creëer je niet langs de lijn van de evolutie.

Geen woorden, maar daden!

De tijd is nu rijp voor radicale veranderingen. Laten we niet wachten op wet- en regelgeving maar kijken wat we nu al zelf kunnen oppakken. Zou het niet leuk zijn om samen een “WENB-cao Nieuw ontwerp van werk” te ontwerpen? Bij mij is het denken hierover al gestart.

Gabriëlle Verberne